Монголчууд жилдээ 100 мянган тонн мах экспортлох боломжтой

Монгол улс хоёр хөрш рүүгээ мах экспортлох тухай яриад чамгүй удаж байгаа ч өнөөдрийн байдлаар эдийн засгийн ашиг авчрах хэмжээнд очоогүй байна. 2014 онд манай хөрш ОХУ болоод БНХАУ-ын төрийн тэргүүн нар Монгол Улсад айлчлах үеэр яригдаж тохирсон асуудлуудын нэг нь Монголоос мах хөршүүд рүүгээ мах экспортлох асуудал байсан юм. Ерөнхий сайд Ч.Сайханбилэг есдүгээр сарын 9-10-нд Хятадын Далянь хотноо болсон Эдийн засгийн чуулганы үеэр Хятадын талын албаны хүмүүстэй хисэн уулзалтын үеэр ч мөн махны экспортоо эхлүүлэх талаар ярьсан байна. Мөн Гадаад харилцааны сайд Л.Пүрэвсүрэн энэ өдрүүдэд ОХУ-д айлчилж байгаа бөгөөд энэ айлчлалын үеэр яригдах сэдвийн нэг нь мөн энэ асуудал байх юм.

 

ХХААЯ-ны мэдээгээр Хүнсний үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөмжөөр энэ 2015 онд 64.4 мянган тонн мах экспортлох юм. Эрүүл ахуйн болон стандартын шаардлагыг харгалзан үзсэний үндсэн дээр хэд хэдэн компани ОХУ болоод БНХАУ руу мах экспортлох зөвшөөрлөө авсан яг одоогоор мах экспортолсон зүйл байхгүй гэдгийг "Монгол мах экспо” ХХК-ийн гүйцэтгэх захирал Б.Очирбат энэ сарын 2-нд www.news.mn сайтад өгсөн ярилцлагадаа дурджээ. Хэдийгээр Монголын компаниуд ХХААЯ-наас зөвшөөрлөө авсан ч ОХУ болон БНХАУ-ын зохих албадаас эцсийн зөвшөөрөл ирээгүй байгаатай энэ холбоотой аж.

Зөвхөн хоёр хөрш төдийгүй өөр бусад улс орон Монголоос мах экспортлох сонирхолтой байдаг ч эрүүл ахуйн шаардлага хангасан эсэхэд эргэлздэг, Монголын энэ чиглэлийн байгууллагуудын лабораторийн хүчин чадалд итгэдэггүй, мөн жил бүр шахам аль нэг бүс нутагт малын халдварт шүлхий, боом зэрэг өвчний гаралт тасрахгүй байгаа учраас монголчууд махны экспортыг хөгжүүлж чадахгүй байгаа.
Япон улстай байгуулсан Эдийн засгийн түншлэлийн хэлэлцээрийн дагуу Монголоос мах экспортлох асуудал яригдаж байгаа ч экспорт эхлэхээс өмнө Монголын мал эмнэлэг, эрүүл ауйн холбогдох байгууллагад техникийн тусалцаа үзүүлж, дэлхийн стандартад нийцүүлсэний дараа л энэ асуудал яригдах юм.

Гэхдээ энэ болгоомжлолыг арилгаж, махны экспортоо хөгжүүлэхийн тулд махыг гулуузаар нь биш боловсруулалт хийж экспортлох боломж байгаа юм. Энэ дагуу хүнсний чиглэлээр ажилладаг компаниуд мах боловсруулах технологид өнгөрсөн хугацаанд багагүй хөрөнгө оруулалт хийсэн бөгөөд өнөөдрийн байдлаар жилдээ 100 мянган тонн боловсруулсан, нөөшилсөн мах экспортлох хүчин чадалтай болоод байгаа. Тухайлбал, БНХАУ руу дулааны аргаар боловсруулсан үхэр, хонины махыг "Мах маркет”, "Монгол эко мах” компаниуд экспортлох зөвшөөрлөө аваад байгаа. Харин махыг ду­лааны аргаар боловсруулах үйлд­вэ­­рүүдэд үхэр, хонины мах ний­лүүлэх нядалгааны үйлд­вэрийн зөв­шөөрлийг "Мах мар­кет”, "Грийн грэйс лэнд”, "Монгол эко мах”, "Дархан меат фүүд” гэсэн дөрвөн компанид, адуу­ны махан хөлдөөсөн бууз, банш экспортлох, адууны мах бо­ловсруулах зөвшөөрлийг "Хаан хүнс” компани,  адууны хөлдүү гулууз мах экспортлох зөвшөөрлийг "Мон­гол эко мах”, " Дархан меат фүүд” аваад байгаа мэдээллийг ХХААЯ өгсөн.

Монгол Улс ОХУ руу мах экспортолж ирсэн уламжлалтай. Социализмын үед малыг амьдаар гаргадаг байсан бол одоо гол төлөв нөөшилсөн хэлбэрээр гаргаж байгаа юм. 2013 онд ОХУ руу нийт 1.4 сая ам.долларын 460 тонн адууны мах гаргасан статистик мэдээ байна. Гэхдээ ОХУ руу мах экспортлох өөр нэг хүндрэл байгаа нь гаалийн татвар өндөр /нөөшилсөн бүтээгдэхүүнд 40-42 хувийн гаалийн болон нэмүү өртгийн/ ногдуулдаг. Мөн оросууд үхэр, адуу авах сонирхолтой байдаг бол Монголын малын бүтцийг аваад үзэхэд энэ хоёр төрлийн малын тоо толгой таван хошуу мал дотроо бага юм. "Хатан сүйх им­пекс” компани 2012-2014 онд ОХУ-ын Буриадын Улан-Үүдийн мах комбинатын за­хиалгаар Эрхүү, Карсноярск, Но­восибирск, Алтайн хязгаарын хотуудад жигнэсэн мах, ялтсан ууттай адуу үхэр хонины махыг гаргаж байсан туршлагатай.

Харин урд хөрш Хятадын тухайд тус улсын хүн амын хонины махны хэрэглээ өсч байгаа Монголын мах экспортлогчдод таатай мэдээ.Хя­та­дын Үндэсний хөгжил шинэт­гэлийн хорооны тай­­лангаас үзвэл,нэг хүнд ногдох хонины мах­­ны хэрэглээ 2010 онд 3.01 кг байсан бол 2015 онд 3.23 кг болж өссөн байгаа юм. Мөн Хятадын хонины махны импорт 2011 онд 82.7 мянган тонн, 2012 онд 123.7 мянган тонн байсан бол 2013 онд 254.0 мянган тонн болж өссөн үзүүлэлтийг ха­рахад махны хэрэглээ нь жил бүр өсөх хандлагатай байгаа юм.

Монгол Улс малын гаралтай бүтээгдэхүүн экспортлох хэ­лэл­цээрийг хэд хэдэн улстай хийсэн байдаг. Тухайлбал, өлөн гэд­сийг Швей­царь, Итали, Япон, Гер­манд, гулууз мах болон ангилж шулсан махыг ОХУ, Казахстан, Киргизстан, Катарт, хонины махыг Иран Саудын Арабад, адууны ясгүй махыг БНХАУ-д, дулааны аргаар боловсруулсан мах махан бүтээгдэхүүнийг Япон Хятад ОХУ-д тус тус экспортлох хэлэлцээртэй юм.

Монгол улсын малны экспортын хүчин чадал жилдээ 100 мянган тонн гэж үзвэл энэ нь таван сая орчим толгой мал юм. Малын тоо толгой 50 сая даваад байгаа, ингэж өсч үржсэн малаа даах бэлчээрийн даац байхгүй байгаа нөхцөлд махыг экспортлох нь үйлдвэрлэгчдэд ч, улс оронд ч ашигтай.

Монголын малын бүтцийг аваад үзвэл малын 90 орчим хувийг хонь, ямаа эзэлдэг. Ноолурын экспорттой холбоотойгоор ямааны тоо толгой эрс өсөөд байгаа. ХХААЯ ямааны махаа экспортлох бодлого барьдаг ч гадаад орны худалдан авагчид хонь, үхэр, адууны мах авах сонирхолтой.

Монгол улсын хөгжлийн ирээдүйг уул уурхайтай холбон тайлбарлаад удаж байгаа ч хөдөө аж ахуйн бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэл, тэр дундаа мал аж ахуйн асар их нөөцөө эргэлтэд оруулах боломжийг нэн хурдан ашиглах учиртай.

Н.ЗАМБАГА

Мэдээг хэвлэх

Сэтгэгдэл:

Нэр:*
И-мэйл:
Сэтгэгдэл:

Зорхиогчийн эрх хуулиар хамгаалагдсан. Мэдээлэл хуулбарлах хориотой.